Gepost door Wouter van den Brink op 9 februari 2026
Er komt een nieuw examenprogramma informatica aan! In deze blog houden we je op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. We leggen uit waarom het programma wordt vernieuwd, hoe dat eruit komt te zien (zo ver we dat al weten) en hoe je op de hoogte kunt blijven en/of zelf een steentje bij kunt dragen aan de verdere ontwikkeling.
Het examenprogramma informatica wordt opnieuw vernieuwd, omdat het huidige programma (officieel uit 2019) in werkelijkheid al zo’n 10 jaar oud is: de eerste plannen en adviezen dateren van 2013–2016. Sindsdien is er veel veranderd, zoals de snelle ontwikkelingen in AI, nieuwe inzichten in hoe je programmeren effectief leert, en een bredere visie op het vak.
Het ministerie van OCW is daarom in 2024 een nieuw traject gestart om examenprogramma’s te actualiseren. Daarbij spelen twee belangrijke uitgangspunten: onderwijs moet niet alleen gaan over kennis en vaardigheden (kwalificatie), maar ook over maatschappelijke betekenis (socialisatie) en persoonlijke reflectie (persoonsvorming).
Daarnaast wordt gewerkt aan een "gemeenschappelijke architectuur": een meer uniforme en duidelijke opbouw van examenprogramma’s, zoals bij andere vakken al gebeurt. De exacte indeling voor informatica is nog niet definitief.
Wil je zelf ook meedenken over het nieuwe examenprogramma? Schrijf je dan in voor de i&i-nieuwsbrief. Dat kan ook zonder lid te zijn van de vereniging. Je ontvangt dan de i&i-nieuwsbrief, die boordevol actuele informatie over informatica en digitale geletterdheid staat. Wanneer het tijd is om iets nieuws te bespreken, staat er een oproep in de nieuwsbrief.
Het huidige examenprogramma stamt uit 2019. Maar dat betekent niet dat het ook in 2019 is ontwikkeld! De ontwikkelingen begonnen met een rapport van de SLO uit 2014, waarin de auteurs, op basis van literatuurstudie, een landelijke enquête en gesprekken met docenten en deskundigen, adviseerden het vak te vernieuwen.
Dat rapport kwam niet ineens uit de lucht vallen. De SLO ontwikkelde het rapport in opdracht van het ministerie van OCW, dat op basis van een rapport over digitale geletterdheid uit 2013 (!) had gevraagd om te kijken of de auteurs van dát rapport een punt hadden. Die hadden namelijk geadviseerd om een "grondige vernieuwing van het keuzevak informatica (...) door te voeren", omdat (geparafraseerd) "het vak sinds de invoering ervan in 1995 niet noemenswaardig is aangepast".
Ten slotte ontwikkelde de SLO een conceptexamenprogramma in 2016. Dat programma is gefaseerd beproefd om in 2019 uiteindelijk in werking te treden. Met andere woorden: het huidige programma is eigenlijk al 10 jaar oud!
De ontwikkelingen in ons vakgebied staan intussen uiteraard niet stil. We bevinden ons in een nieuwe zogenaamde 'AI-zomer', met indrukwekkende ontwikkelingen en gigantische investeringen in de sector van kunstmatige intelligentie. We weten veel meer over informaticadidactiek, zoals effectief leren programmeren. En het imago van ons vak verandert: we willen zo veel mogelijk leerlingen betrekken; het vak is echt niet alleen voor 'nerds' die willen programmeren.
Het ministerie van OCW deelt de zorgen. In 2024 werd er aan een nieuw traject begonnen om de examenprogramma's van allerlei vakken te vernieuwen, waaronder die van digitale geletterdheid en informatica. Je kunt de opdracht van het ministerie zelf nalezen. Twee uitgangspunten in de opdracht zijn het bespreken waard. We bespreken ze in de volgende secties.
Ten eerste worden de conceptexamenprogramma's "uitgewerkt in lijn met de rationale waarin de drie doeldomeinen kwalificatie, socialisatie en persoonsvorming zijn benoemd" (p. 3). Het ministerie spreekt hier over de rationale van het funderend onderwijs (p. 12), waarin wordt gesteld dat het onderwijs zich richt op drie doeldomeinen (parafrase van bijlage I):
Deze omschrijvingen zijn vrij abstract. We maken ze concreet met drie vragen en een voorbeeld. Met drie vragen bedoelen we de drie vragen die een leerling zichzelf in feite stelt wanneer we het hebben over de doeldomeinen:
Een volwaardige lessenserie over bijvoorbeeld algoritmen volgens de rationale van het funderend onderwijs zou deze materie niet alleen kwalificerend onderwijzen (dat wil zeggen: leerlingen kunnen algoritmen analyseren en ontwikkelen), maar ook bespreekbaar maken welke rol algoritmen spelen in de wereld én in de eigen belevingswereld. Bijvoorbeeld door te behandelen hoe algoritmes om fraude te bestrijden nadelig kunnen werken voor bepaalde groepen (socialisatie) of de impact van algoritmen op jouw persoonlijke feed op social media (persoonsvorming).
Goed om te weten: het lesmateriaal van Fundament Informatica richt zich vandaag al steeds meer op deze drie doeldomeinen. Wanneer we het lesmateriaal actualiseren kijken we niet alleen naar de technische/kwalificerende aspecten, maar zetten we ook regelmatig de maatschappelijke en reflecterende brillen op.
Een tweede belangrijk uitgangspunt voor de nieuwe examenprogramma's is de gemeenschappelijke architectuur. Het gaat daarbij om de ordening en presentatie van de inhouden in de curricula. Daar is op dit moment tussen de verschillende vakken weinig consistentie: voor ieder vak moet je opnieuw lezen hoe de domeinen werken en welke er verplicht zijn. Ik weet nog goed uit mijn eigen examentijd hoe frustrerend het was om in zo'n hectische periode al die PDF's te moeten doorspitten om te ontdekken wat ik nou precies moest kennen en kunnen voor de examens!
Hoe ziet zo'n gemeenschappelijke architectuur eruit? Daarvoor kunnen we spieken bij de andere vakken, die al wat verder zijn in de ontwikkeling van hun nieuwe programma's. De vakvernieuwingscommissies voor de natuurwetenschappelijke vakken publiceerden een toelichtingsdocument (44, 46 en 31 Scrabble-punten!) waarin ze uitleggen (pp. 13–18) uit welke zes domeinen hun programma's zullen bestaan (parafrase):
Deze of een vergelijkbare architectuur zou ook kunnen worden toegepast voor het examenprogramma informatica. Dat zou bijvoorbeeld betekenen dat alle inhoudelijke domeinen (B t/m R) een plaats krijgen binnen domein B, en dat algemene en vakspecifieke vaardigheden, zoals Scrum en het ontwikkelen van een functioneel ontwerp, mogelijk worden ondergebracht in domein C en E.
Let op: de exacte structurering en domeinen van het examenprogramma staan nog niet vast. Bovenstaande is een schets van een mogelijk programma, maar er is nog geen definitieve indeling.
Het nieuwe examenprogramma wordt ontwikkeld door de vakvernieuwingscommissie. Die laat zich bijstaan door de advieskring, bestaande uit vertegenwoordigers van bijvoorbeeld het vervolgonderwijs en natuurlijk docenten. Een grote groep docenten komt regelmatig bijeen om de tussenproducten te bespreken en advies uit te brengen. Instruct neemt ook deel aan deze vergaderingen, zodat we goed op de hoogte blijven en ons lesmateriaal tijdig kunnen updaten.
Wil je zelf ook meedenken over het nieuwe examenprogramma? Schrijf je dan in voor de i&i-nieuwsbrief. Dat kan ook zonder lid te zijn van de vereniging. Je ontvangt dan de i&i-nieuwsbrief, die boordevol actuele informatie over informatica en digitale geletterdheid staat. Wanneer het tijd is om iets nieuws te bespreken, staat er een oproep in de nieuwsbrief.
Altijd op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
27/2: Computing Science day | Radboud University
7/3: Deadline aanmeldingen 3i Award
25/3: Inspiratiedag Informatica
26/3: Lerarendag van de digitale geletterdheid
