Gepost door Wouter van den Brink op 1 juni 2026
Er komt een nieuw examenprogramma informatica aan! Net als in de vorige blog houden we je graag op de hoogte van de laatste ontwikkelingen. We nemen het nieuwste tussenproduct van 16 april 2026 van de vakvernieuwingscommissie onder de loep en blikken voorzichtig vooruit op de gevolgen voor jouw lessen en onze lesmethode.
De vakvernieuwingscommissie werkt aan een nieuw examenprogramma voor informatica en heeft op 1 april 2026 een nieuw tussenproduct opgeleverd. Dit programma richt zich op de essentie van informatica als wetenschappelijke én praktische discipline die nauw aansluit bij digitale geletterdheid. Het concept-raamwerk introduceert vier hoofddomeinen: 'Informatica en de wereld' (A), 'Concepten' (B), 'Toegepaste informatica' (C) en 'Denk- en werkwijzen' (D). In tegenstelling tot het huidige programma vormen deze subdomeinen geen losse eilandjes meer, maar zijn ze met elkaar verweven. De nadruk ligt hierbij op de wisselwerking tussen de inhoudelijke kwalificatie (domein B en C) en de socialisatie en persoonsvorming (domein A and D).
Achter de schermen wordt daarnaast proefgedraaid met de eerste concept-eindtermen. Het uiteindelijke examenprogramma zal naar verwachting bestaan uit 30 tot 50 eindtermen. Hoewel dit in totaal minder eindtermen zijn dan nu, betekent het door het inperken van de vrije keuzeruimte — minimaal 80% van het programma wordt voor elke kandidaat identiek — juist méér verplichte stof per leerling. De definitieve invoering van het programma wordt rond 2030 verwacht, wat voor de meeste docenten betekent dat het lesprogramma en het PTA de komende jaren op de schop moeten. Instruct volgt de ontwikkelingen op de voet en presenteert na de zomervakantie een roadmap voor nieuw lesmateriaal.
Wil je zelf ook meedenken over het nieuwe examenprogramma? Schrijf je dan in voor de i&i-nieuwsbrief. Dat kan ook zonder lid te zijn van de vereniging. Je ontvangt dan de i&i-nieuwsbrief, die boordevol actuele informatie over informatica en digitale geletterdheid staat. Wanneer het tijd is om iets nieuws te bespreken, staat er een oproep in de nieuwsbrief.
De vakvernieuwingscommissie levert uiteindelijk drie producten op: (1) een karakteristiek, (2) een raamwerk en (3) uitgewerkte eindtermen. De karakteristiek, die zo goed als af is, beschrijft de essentie van het vak informatica in maximaal 950 woorden.
Samengevat: informatica is in de eerste plaats een discipline die je helpt om de wereld te begrijpen, erin te participeren en hem zelf te kunnen vormgeven. Het is een wetenschappelijke discipline, met wiskundige aspecten, maar het kent ook praktische toepassingen. Met informatica kun je een computationele tak aan elke andere discipline toevoegen. Computers maken het bijvoorbeeld mogelijk om complexe simulaties en analyses te maken voor biologische, natuurkundige en scheikundige toepassingen.
Het schoolvak informatica moet, volgens de commissie, deze brede inzetbaarheid zichtbaar maken én leerlingen in staat stellen om informatica zelf breed in te zetten in de (inter)persoonlijke sfeer. Tegelijk moet het leerlingen helpen om kritisch te denken over de impact van informatica en om er veilig mee om te gaan. Ten slotte moet het examenprogramma nauw aansluiten op de kerndoelen van digitale geletterdheid. Uiteindelijk zal dit leergebied dienen als een soort springplank naar het keuzevak informatica.
Het tweede product van de commissie is een raamwerk. Dit is een schematische weergave van de vakinhouden: de kennis, vaardigheden en houdingen die leerlingen na hun carrière op de middelbare school beheersen en aannemen. In het raamwerk vind je dus de bekende tabel van domeinen en subdomeinen.
In de huidige versie, die dus nog niet definitief is, vinden we de volgende domeinen en subdomeinen:
Ten eerste benadrukken we graag nogmaals: dit is niet het definitieve nieuwe examenprogramma. Er kunnen nog steeds wijzigingen plaatsvinden. Sterker nog: daar kun jij indirect een bijdrage aan leveren! Meer informatie daarover vind je onderaan dit bericht.
In het huidige examenprogramma vormen de subdomeinen kleine 'eilandjes' die zelfstandig of gecombineerd kunnen worden toegepast. Deze nieuwe conceptindeling werkt iets anders. Eén concreet onderwerp kan namelijk op meerdere plekken uiting vinden.
Digitale veiligheid wordt bijvoorbeeld expliciet genoemd als subdomein van domein B (concepten), maar een volwaardige behandeling van dit vak houdt ook in dat leerlingen nadenken over de impact van security op de samenleving én op de eigen leefwereld (domein A) en dat ze security-bewust handelen wanneer ze denken en werken over en aan andere onderwerpen (domein D).
Abstracter kun je stellen dat de kwalificatie van een bepaald onderwerp tot uiting komt in domein B en C, terwijl de socialisatie en persoonsvorming plaatsvindt in domein A en D.
Concreet betekent dit dat je dit conceptprogramma weliswaar stapsgewijs zou kunnen uitvoeren (een periode over geschiedenis en ethiek in de vierde klas, daarna aan de slag met de verschillende subdomeinen in B en C), maar zo'n aanpak doet niet volledig recht aan de brede inzetbaarheid van informatica als discipline. Beter zou zijn om bij ieder concreet onderwerp in domein B en C aandacht te besteden aan de 'menselijke kant' in domein A en aan de praktische mogelijkheden uit domein D.
Hier zitten natuurlijk haken en ogen aan, waar de commissie zich ook van bewust is. Een PTA moet bijvoorbeeld een afsluitend karakter hebben, waardoor één eindterm bij voorkeur niet vaker dan één keer voorkomt. Dat schuurt: wanneer kun je zeggen dat de kandidaat het onderwerp 'informatica en ik' heeft afgesloten, als je deze wisselwerking bij ieder onderwerp de revue laat passeren? Op deze uitdaging is nog geen concreet antwoord, maar zowel de commissie als vakvereniging i&i werken hieraan.
Uiteindelijk zijn de eindtermen de wettelijke grondslag van het examenprogramma. Wij (docenten en uitgeverijen) moeten samen kunnen garanderen dat informaticaleerlingen de doelen in deze eindtermen halen.
De commissie heeft een eerste versie gemaakt van een aantal van deze eindtermen, maar die zijn nog lang niet definitief. In deze fase dienen ze vooral om, samen met de andere vakken, te onderzoeken of de formulering van de eindtermen werkt zoals beoogd.
Voor informatica specifiek gebruikt de commissie de eindtermen bovendien als een 'proof of concept' om te kijken of het raamwerk bruikbaar is, en of de onderlinge samenhang tussen de (sub)domeinen op de juiste manier tot uiting komt.
Uiteindelijk is er 'budget' voor 30 tot 50 eindtermen per examenprogramma. Dat is minder dan nu (30 kern + 34 keuze), maar alsnog betekent dit wel meer per leerling, omdat er flink wordt gesneden in de keuzeruimte: minimaal 80% van het examenprogramma moet, per schoolsoort, identiek worden voor iedere kandidaat. Deze verplichting geldt voor alle schoolvakken; niet alleen voor informatica.
Naar verwachting wordt het nieuwe examenprogramma rond 2030 in gebruik genomen. Je PTA moet dan verwijzen naar de eindtermen in het nieuwe programma. En dat betekent dat je lesprogramma waarschijnlijk op de schop moet.
In het beste geval sluiten je lessen nu al aan op het nieuwe programma. Dan hoef je alleen de (sub)domeinen in je PTA aan te passen aan de nieuwe eindtermen. Voor de meeste docenten zal er iets meer werk aan de winkel zijn: misschien moeten er nieuwe onderwerpen op het programma komen, moet je bestaande onderwerpen schrappen en/of sommige dingen op een andere volgorde behandelen.
Net als bij de vorige vernieuwing van het examenprogramma, in 2019, staan we klaar om je hierbij te helpen. We houden de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten. Onze volgende roadmap, die we na de zomervakantie publiceren, zal grotendeels in het teken staan van lesmateriaal voor het nieuwe examenprogramma. Uiteraard houden we je hier op onze gebruikelijke communicatiekanalen uitgebreid van op de hoogte.
Het nieuwe examenprogramma wordt ontwikkeld door de vakvernieuwingscommissie. Die laat zich bijstaan door de advieskring, bestaande uit vertegenwoordigers van bijvoorbeeld het vervolgonderwijs en natuurlijk docenten. Een grote groep docenten komt regelmatig bijeen om de tussenproducten te bespreken en advies uit te brengen. Instruct neemt ook deel aan deze vergaderingen, zodat we goed op de hoogte blijven en ons lesmateriaal tijdig kunnen updaten.
Wil je zelf ook meedenken over het nieuwe examenprogramma? Schrijf je dan in voor de i&i-nieuwsbrief. Dat kan ook zonder lid te zijn van de vereniging. Je ontvangt dan de i&i-nieuwsbrief, die boordevol actuele informatie over informatica en digitale geletterdheid staat. Wanneer het tijd is om iets nieuws te bespreken, staat er een oproep in de nieuwsbrief.
Altijd op de hoogte blijven? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief!
9/6: Regiobijeenkomst Informatica-Actief (regio zuid)
